موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی
نظام‌نامه تکمیل و توسعه زنجیره ارزش خدمات پژوهشی
ویرایش سوم - ۲۶ بهمن ۱۴۰۴
مقدمه
به استناد مأموریت موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی به‌عنوان بازوی سیاست‌پژوهشی وزارت صنعت، معدن و تجارت و در راستای اجرای اساسنامه موسسه، این مقرره جهت تبیین فرآیند اجرایی زنجیره ارزش اقدامات پژوهشی موسسه و تعیین مسئولیت‌ها، سازوکارهای پشتیبان و نقاط کنترل کیفیت در هر حلقه تدوین می‌گردد. هدف اصلی، ارتقاء کارآمدی نظام پژوهش سیاست‌محور، افزایش میزان کاربردپذیری خروجی‌های علمی در سطح سیاست‌گذاری به موازات تضمین پایش و بهبود مستمر فرآیندهای پژوهشی است.
فصل اول: کلیات
ماده ۱ - هدف
هدف از تدوین این مقرره، استقرار فرآیندی نظام‌مند و کنترل‌پذیر برای مدیریت کامل زنجیره ارزش پژوهشی در موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی است؛ به نحوی که کارایی، اثربخشی، پاسخگویی به نیازهای سیاستی کشور، یکپارچگی داده‌ها، تضمین کیفیت و استفاده حداکثری از ظرفیت‌های نهادی و منابع دانشی به صورت عملیاتی در تمامی مراحل محقق گردد.
ماده ۲ – اسناد بالادستی
مبنای تنظیم و اجرای این مقرره، اسناد بالادستی و الزامات قانونی زیر می‌باشد:
۱. اساسنامه موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی
۲. سیاست‌ها و راهبردهای وزارت صنعت، معدن و تجارت
۳. دستورالعمل شورای پژوهشی موسسه
۴. سایر بخشنامه‌ها و اسناد سیاستی ناظر بر فعالیت‌های پژوهشی مؤسسه
ماده ۳ – تعاریف
الف. زنجیره ارزش پژوهشی: مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته و مرحله‌ای از فعالیت‌ها که با هدف تبدیل مسائل، نیازها و ایده‌های سیاستی به نتایج علمی، کاربردی و قابل استفاده در فرآیند سیاست‌گذاری طراحی می‌شود و شامل حلقه‌های مسئله‌یابی پژوهش، طراحی و معماری پژوهش، اجرای پژوهش، ترویج و تجاری‌سازی و دریافت بازخورد است.
ب. آموزش و توانمندسازی پژوهش‌محور: مجموعه اقدامات و ترتیبات دانشی و مهارتی که به‌عنوان زیرساخت و حلقه پشتیبان مستمر، تمامی مراحل زنجیره ارزش پژوهش را پشتیبانی کرده و ظرفیت‌های انسانی لازم برای طراحی، اجرا، تحلیل، ترجمان و به‌کارگیری نتایج پژوهش را فراهم می‌آورد.
ج. ذی‌نفع: هر شخص حقیقی یا حقوقی، دستگاه اجرایی، نهاد سیاست‌گذار، بخش خصوصی، اتاق بازرگانی، یا سازمان علمی که تأثیر مستقیم یا غیرمستقیم بر فرآیند پژوهش دارد یا از نتایج آن متأثر می‌شود.
د. محصول سیاستی: هرگونه خروجی ملموس و کاربردی حاصل از فرآیند پژوهش که به منظور تسهیل تصمیم‌سازی، سیاست‌گذاری یا اجرا در سطح کلان یا بخشی تولید می‌شود. این محصولات شامل انواع طرح‌های پژوهشی، انواع گزارش، اظهارنظر، دیدگاه، پادکست تخصصی، اینفوگرافیک سیاستی، بسته‌های چندرسانه‌ای و سایر قالب‌های انتقال دانش به جامعه هدف می‌باشند.
ه. تیم پژوهش: گروهی متشکل از اعضای هیأت علمی، پژوهشگران، کارشناسان و مشاوران تخصصی موسسه (و حسب ضرورت خارج از موسسه) که زیر نظر مجری پژوهش و با هماهنگی مدیر گروه برای اجرای یک طرح پژوهشی مشخص تشکیل می‌شود. مسئولیت اصلی این تیم، اجرای کیفی مراحل پژوهش مطابق با پیشنهادیه مصوب است.
ماده ۴ - دامنه شمول
دامنه اجرایی این دستورالعمل کلیه فرآیندهای اصلی پژوهشی موسسه، اعم از فعالیت‌های هیئت علمی، پژوهشگران، کارشناسان تخصصی و تمامی واحدهای مرتبط با طرح‌ریزی، ارزیابی، پشتیبانی، اجرا و پایش حلقه‌های زنجیره ارزش پژوهشی را در بر می‌گیرد و تعاملات با تمامی ذینفعان (داخلی و بیرونی) باید حسب مورد با الزامات آن هماهنگ باشند.
فصل دوم: مساله‌یابی پژوهش
ماده ۵ – تشکیل کمیته مسأله‌یابی پژوهشی و دبیرخانه
الف. «کمیته مسأله‌یابی پژوهشی» به منظور شناسایی، جمع‌بندی، اولویت‌بندی و تصویب مسائل اولویت‌دار پژوهشی ذیل معاونت پژوهشی با ترکیب اعضا زیر تشکیل می‌گردد:
اعضای اصلی:
أ. معاون پژوهشی (رئیس کمیته)
ب. رؤسای پژوهشکده‌ها
ت. مدیران گروه‌های تخصصی
ث. مشاوران علمی رئیس موسسه
اعضای فرعی:
ج. اعضای هیات علمی/پژوهشگران متخصص داخلی موسسه
ح. اعضای هیات علمی/پژوهشگران متخصص خارجی
تبصره ۱. حضور اعضای فرعی با درخواست کتبی رئیس کمیته و بر اساس صلاحدید وی مبنی بر نیاز تخصصی موضوع دستور کار جلسه، امکان‌پذیر است.
تبصره ۲. کمیته مسأله‌یابی حداقل هر ماه یک‌بار تشکیل جلسه رسمی می‌دهد.
ب. «دبیرخانه کمیته» ذیل معاونت پژوهش مستقر می‌شود و موظف به گردآوری پیشنهادها، زمان‌بندی جلسات، ثبت و نگهداری مستندات، ابلاغ مصوبات و پیگیری اجرای دستورالعمل‌های کمیته است.
ماده ۶ – غربال مفهومی مسئله
دبیرخانه کمیته موظف است پیش از طرح هر موضوع در کمیته، غربال مفهومی مسئله را بر اساس شاخص‌های زیر اعمال و گزارش مستند آن را ارائه نماید:
۱. اهمیت و جایگاه مسئله
۱-۱. میزان اهمیت مسئله در سبد مسائل اولویت‌دار کشور یا بخش مربوطه؛
۱-۲. میزان انطباق مسئله با اسناد بالادستی، سیاست‌های کلان و مأموریت‌های مؤسسه.
۲. فوریت و اولویت زمانی
۲-۱. فوریت زمانی مسئله و حساسیت آن نسبت به تأخیر؛
۲-۲. تبیین مسئله از منظر هدررفت یا صرفه‌جویی منابع (مالی، زمانی، نهادی و سرمایه انسانی) در مداخله یا تصمیم‌گیری.
۳. سطح و ماهیت مسئله
۳-۱. تعیین سطح مسئله از حیث راهبردی یا اجرایی بودن؛
۳-۲. تعیین ماهیت مسئله از حیث تنظیم‌گری، سیاستی، دانشی/پژوهشی یا درآمدزا؛
۳-۳. تناسب سطح و ماهیت مسئله با حوزه اختیارات و مأموریت مؤسسه.
۴. شفافیت صورت‌بندی مسئله
۴-۱. تفکیک دقیق مسئله سیاستی از نشانه‌ها، علائم و پیامدها؛
۴-۲. تناسب دامنه و مقیاس مسئله با امکان مداخله پژوهشی و سیاستی.
۵. ذینفعان و دامنه اثر
۵-۱. شناسایی ذینفعان اصلی، ذی‌تأثیران و بازیگران کلیدی؛
۵-۲. بررسی دامنه اثرگذاری مسئله در سطوح بخشی، فرابخشی یا ملی؛
۵-۳. وجود تعارض یا هم‌راستایی منافع میان ذینفعان.
۶. امکان‌پذیری مداخله پژوهشی و اثرگذاری نهادی
۶-۱. امکان تعریف مداخله پژوهشی مشخص و قابل اجرا؛
۶-۲. کفایت توان کارشناسی، تخصصی و نهادی مؤسسه؛
۶-۳. قابلیت تبدیل نتایج پژوهش به توصیه سیاستی، ابزار تنظیم‌گری یا اقدام اجرایی.
۷. اولویت ویژه مسائل درآمدزا
چنانچه مسئله دارای ماهیت درآمدزا یا قابلیت خلق منبع درآمد پایدار برای مؤسسه تشخیص داده شود، موضوع مزبور در اولویت بررسی و طرح در کمیته قرار می‌گیرد و بررسی سایر شاخص‌ها صرفاً به‌منظور اطمینان از حداقل انطباق نهادی و حقوقی انجام خواهد شد.
تبصره: موضوعاتی که فاقد ماهیت پژوهشی یا سیاستی تشخیص داده شوند، با گزارش توجیهی دبیرخانه و تأیید رئیس کمیته، از چرخه مسأله‌یابی پژوهشی خارج می‌گردند.
ماده ۷ – فرآیند مسأله‌یابی پژوهشی
مساله‌یابی پژوهشی به طرق زیر قابل انجام است:
۷-۱. مسأله‌یابی رسمی
دبیرخانه کمیته موظف است نیازها، درخواست‌ها و اولویت‌های پژوهشی اعلام‌شده از سوی وزارتخانه‌ها، دستگاه‌های اجرایی، نهادهای سیاست‌گذار و مراجع ذی‌ربط (در قالب مکاتبه، تفاهم‌نامه، فراخوان در سامانه ساتع و امثالهم) و همچنین مفاد مرتبط در اسناد بالادستی، سیاست‌ها و برنامه‌های ملی و بخشی را گردآوری، ثبت مستند و قابل رهگیری نموده و پس از انجام صورت‌بندی اولیه مسئله، در دستورکار کمیته مسأله‌یابی پژوهشی قرار دهد.
کمیته مسأله‌یابی پژوهشی مکلف است موضوعات مطروحه را بر اساس شاخص‌ها و ضوابط مندرج در ماده ۶ مورد بررسی، غربال مفهومی و اولویت‌بندی قرار داده و نسبت به تعیین وضعیت آنها (تصویب، رد یا اصلاح) اتخاذ تصمیم نماید.
۷-۲. مسأله‌یابی تجربه‌محور / خبرگی
دبیرخانه کمیته مجاز است مسائل، چالش‌ها و موضوعات پژوهشی پیشنهادی خبرگان، اعضای هیئت علمی، پژوهشگران، متخصصان حرفه‌ای و سایر اشخاص واجد صلاحیت علمی و اجرایی را از طریق فراخوان، نشست‌های تخصصی، کارگروه‌های خبرگی یا دریافت پیشنهاد مکتوب، دریافت، ثبت مستند و قابل رهگیری نماید.
موضوعات و پیشنهادهای واصله، پس از صورت‌بندی اولیه مسئله توسط دبیرخانه، در دستورکار کمیته مسأله‌یابی پژوهشی قرار می‌گیرد. کمیته مکلف است این موضوعات را بر اساس شاخص‌ها و ضوابط مندرج در ماده ۶ مورد بررسی، غربال مفهومی و اولویت‌بندی قرار داده و نسبت به تعیین وضعیت آنها (تصویب، رد یا اصلاح) اتخاذ تصمیم نماید.
تبصره ۱ ـ در صورتی که موضوع پیشنهادی واجد ماهیت درآمدزا برای مؤسسه تشخیص داده شود، رسیدگی به آن مطابق احکام مربوط به اولویت مسائل درآمدزا انجام خواهد شد.
تبصره ۲ ـ پیشنهادهای پژوهشی اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و واحدهای پژوهشی مؤسسه، از جمله موضوعات مرتبط با رساله‌ها و پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی و طرح‌های پیشنهادی در قالب «حمایت از پایان‌نامه‌ها»، پس از بررسی و تأیید در سطوح داخلی ذی‌ربط (مدیر گروه و رئیس پژوهشکده مربوط)، در قالب فرم‌های مصوب، توسط پژوهشکده به دبیرخانه کمیته ارسال می‌گردد.
دبیرخانه موظف است پیشنهادهای واصله را از حیث مسأله‌محور بودن، انطباق با مأموریت مؤسسه و دارا بودن ماهیت پژوهشی یا سیاستی بررسی اولیه نموده و در صورت احراز شرایط، وفق شاخص‌های مندرج در ماده ۶ در دستورکار کمیته مسأله‌یابی پژوهشی قرار دهد.
تبصره ۳ ـ بررسی، تصویب و اجرای حمایت از رساله‌ها و پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی که وفق این ماده به‌عنوان مسئله اولویت‌دار شناسایی می‌شوند، تابع ضوابط و مقررات مندرج در آیین‌نامه حمایت از پایان‌نامه‌ها بوده و کمیته مسأله‌یابی پژوهشی صرفاً از حیث تشخیص و اولویت‌بندی مسئله اظهارنظر می‌نماید.
۷-۳. مسأله‌یابی مبتنی بر شواهد
به‌منظور تکمیل و تقویت فرآیند مسأله‌یابی پژوهشی، مؤسسه علاوه بر مسیرهای «بالا به پایین» و «پایین به بالا»، موظف است مسیر مبتنی بر شواهد و داده‌ها را به‌عنوان رویکردی مکمل و استمرار‌یافته در نظام مسأله‌یابی اجرا نماید.
در این مسیر، دبیرخانه کمیته با همکاری واحدهای پژوهشی و تحلیل داده مؤسسه، موظف است نسبت به رصد و تحلیل مستمر داده‌ها، شاخص‌ها، روندها و گزارش‌های رسمی مرتبط با حوزه‌های مأموریتی مؤسسه اقدام نماید؛ به‌گونه‌ای که امکان شناسایی گلوگاه‌ها، ناپایداری‌ها، تغییرات ساختاری و مسائل نوظهور سیاستی یا اقتصادی فراهم گردد.
خروجی این فرآیند، «فهرست مسائل خام مبتنی بر شواهد» خواهد بود که به همراه مستندات داده‌ای در فرم‌های مصوب ثبت و توسط دبیرخانه به کمیته مسأله‌یابی پژوهشی جهت بررسی، رتبه‌بندی و تعیین اولویت ارائه می‌شود.
تبصره ـ کمیته می‌تواند بر اساس ارزیابی شاخص‌های مندرج در ماده ۶، نسبت به تبدیل مسائل خام به مسائل اولویت‌دار پژوهشی یا پروژه‌های قابل تعریف اقدام نماید، ولو آنکه برای آنها درخواست رسمی از مراجع بیرونی یا داخلی موجود نباشد؛ مشروط بر آنکه مسئله از حیث ماهیت پژوهشی، ارزش سیاستی یا درآمدزایی بالقوه، دارای توجیه کافی باشد.
۷-۴. مسأله‌یابی آینده‌نگر و پیش‌دستانه
مؤسسه موظف است به‌منظور شناسایی به‌موقع ریسک‌ها، عدم‌قطعیت‌ها و مسائل پیش‌دستانه مرتبط با مأموریت‌ها و وظایف کلان خود، فرآیند مسأله‌یابی آینده‌نگر و پیش‌دستانه را به‌صورت دوره‌ای و حداقل سالی یک‌بار اجرا نماید.
۱. در این مسیر، دبیرخانه کمیته با همکاری پژوهشکده‌ها و واحدهای ذی‌ربط، نسبت به تحلیل و پایش روندهای بلندمدت، سناریوهای محتمل، تحولات محیطی، فناوری، مقرراتی و شوک‌های بالقوه داخلی و خارجی اقدام نموده و مسائل محتمل دارای پیامد سیاستی یا اقتصادی را شناسایی می‌نماید.
۲. خروجی این فرآیند، «فهرست مسائل پیش‌دستانه» خواهد بود که به همراه مستندات تحلیلی در فرم‌های مصوب ثبت و توسط دبیرخانه جهت بررسی، اولویت‌بندی و اتخاذ تصمیم، در دستورکار کمیته مسأله‌یابی پژوهشی قرار می‌گیرد.
۳. کمیته می‌تواند بر اساس ارزیابی شاخص‌های مندرج در ماده ۶، نسبت به تعریف پروژه پژوهشی، پیشنهاد سیاستی یا سایر اقدامات متناسب اقدام نماید، حتی در مواردی که برای موضوع مربوط، تقاضای رسمی از سوی مراجع بیرونی یا داخلی وجود نداشته باشد.
تبصره ـ به‌منظور پشتیبانی از اجرای مسیرهای مسأله‌یابی مبتنی بر شواهد و آینده‌نگر، پژوهشکده‌های مؤسسه موظف‌اند گزارش‌های ادواری تحلیلی خود را حداقل هر سه ماه یک‌بار تهیه نموده و بخش مشخصی تحت عنوان «مسائل سیاستی و پژوهشی شناسایی‌شده» را در قالب فرم‌های مصوب، از طریق دبیرخانه، جهت تجمیع و طرح در کمیته مسأله‌یابی پژوهشی ارسال نمایند.
۷-۵. مسأله‌یابی تقاضامحور مولد درآمد (اتاق‌ها، تشکل‌ها، صنوف، بخش خصوصی و بنگاه‌ها)
به‌منظور توسعه منابع مالی پایدار و تقویت ارتباط مؤسسه با بخش خصوصی و نهادهای حرفه‌ای، مسأله‌یابی تقاضامحور مولد درآمد به‌عنوان یکی از مسیرهای رسمی مسأله‌یابی پژوهشی به شرح زیر اجرا می‌گردد:
۴. درخواست‌ها و پیشنهادهای پژوهشی ارائه‌شده از سوی تشکل‌ها، اتاق‌ها، انجمن‌ها، اتحادیه‌ها، صنوف و سایر نهادهای حرفه‌ای و اقتصادی که واجد ماهیت پژوهشی یا سیاستی بوده و متضمن تأمین مالی مستقیم یا غیرمستقیم پروژه باشند، از طریق دبیرخانه کمیته دریافت و ثبت می‌گردد.
۵. دبیرخانه کمیته موظف است این قبیل موضوعات را صرفاً از حیث:الف) برخورداری از حداقل ماهیت پژوهشی یا سیاستی؛ب) عدم مغایرت با مأموریت‌ها، الزامات حقوقی و ملاحظات نهادی مؤسسه؛پ) شفافیت طرف تقاضا، چارچوب همکاری و تعهدات مالی؛مورد بررسی اولیه قرار دهد.
۶. موضوعاتی که دارای ماهیت درآمدزا تشخیص داده شوند، بدون الزام به احراز کامل سایر شاخص‌های اولویت‌بندی مندرج در بندهای ۶.۱ و ۶.۲، در اولویت طرح و بررسی در کمیته مسأله‌یابی پژوهشی قرار می‌گیرند.
۷. کمیته مسأله‌یابی پژوهشی می‌تواند حسب مورد:الف) موضوع را عیناً تصویب نماید؛ب) دامنه یا صورت‌بندی پژوهشی آن را اصلاح کند؛پ) انجام آن را منوط به انعقاد قرارداد، تفاهم‌نامه یا سازوکار مالی مشخص نماید.
۸. تصویب موضوع در این مسیر، مجوز آغاز فرآیند تعریف پروژه پژوهشی، مذاکره قراردادی و تخصیص ظرفیت‌های علمی مؤسسه در چارچوب ضوابط مالی و معاملاتی مربوطه خواهد بود.
تبصره ـ فرم‌ها، رویه‌ها و قالب‌های مورد استفاده در اجرای این ماده، از جمله فرم‌های ثبت، صورت‌بندی و پیشنهاد مسائل و موضوعات پژوهشی، بنا به پیشنهاد دبیرخانه کمیته و پس از تأیید کمیته مسأله‌یابی پژوهشی، به تصویب رئیس مؤسسه می‌رسد. در مواردی که برای موضوع خاص، آیین‌نامه مستقل دارای فرم و رویه مصوب وجود دارد، از جمله آیین‌نامه طرح‌های کاربردی یا آیین‌نامه حمایت از پایان‌نامه‌ها، استفاده از فرم‌ها و رویه‌های مصوب آن آیین‌نامه‌ها الزامی است.
ماده ۸ - تعیین سطح مسأله در فرم نیاز پژوهشی
در فرم نیاز پژوهشی، سطح مسأله باید به‌صورت شفاف و مستدل مشخص شود. پیشنهاددهنده موظف است سطح مسأله را در قالب فرم مصوب تعیین نماید؛ تشخیص و تأیید نهایی سطح مسأله بر عهده کمیته مسأله‌یابی پژوهشی است.
سطوح مسأله شامل موارد زیر است:
۱. مسأله راهبردی ـ سیاستی
۲. مسأله تنظیم‌گری و مقرراتی
۳. مسأله اجرایی یا نهادی
۴. مسأله دانشی یا تحلیلی
در صورتی که یک مسأله واجد بیش از یک سطح باشد، سطح غالب مسأله باید مشخص گردد و سطوح فرعی، حسب مورد، به‌صورت تکمیلی ذکر شود.
تبصره ـ تعیین سطح مسأله، مبنای طراحی چارچوب پژوهش، انتخاب روش انجام، تعیین نوع و قالب خروجی (از جمله گزارش سیاستی، پیشنهاد مقرراتی، مدل اجرایی یا گزارش تحلیلی) و سطح انتظار از نتایج پژوهش خواهد بود و در فرآیند بررسی و اولویت‌بندی موضوعات وفق ماده ۶ مورد استناد قرار می‌گیرد.
ماده ۹ – ارزیابی تفصیلی و تعامل با ذینفعان
۱. کمیته مسأله‌یابی پژوهشی می‌تواند حسب ماهیت، سطح و اهمیت مسأله و به‌ویژه در مسائل راهبردی ـ سیاستی، تنظیم‌گری، اجرایی ـ نهادی یا موضوعات تقاضامحور، دستور برگزاری جلسات تخصصی با حضور ذینفعان مرتبط از جمله نمایندگان بخش خصوصی، دستگاه‌های سیاست‌گذار، نهادهای اجرایی، اتاق‌های بازرگانی و تشکل‌های حرفه‌ای را صادر نماید.
دبیرخانه کمیته موظف است نسبت به برنامه‌ریزی، هماهنگی، دعوت، اداره اجرایی جلسه و جمع‌بندی بازخوردها اقدام نماید.
۲. در مواردی که کمیته نیازمند دریافت اطلاعات تکمیلی، بررسی عمقی‌تر ابعاد مسأله یا تکمیل تشخیص سطح مسأله وفق ماده ۸ باشد، برگزاری جلسات بارش افکار، نشست‌های تخصصی یا انجام مصاحبه‌های خبرگی با حمایت و مشارکت آزمایشگاه سیاستی و مرکز نوآوری مؤسسه مجاز است.
۳. کلیه مصوبات، جمع‌بندی‌ها و خروجی‌های حاصل از فرآیندهای موضوع این ماده، توسط دبیرخانه مستندسازی شده و در قالب صورتجلسه یا گزارش تحلیلی، به‌عنوان پیوست «فرم نیاز پژوهشی» ثبت می‌گردد. این مستندات مبنای تصمیم‌گیری کمیته در مراحل بعدی تعریف، اولویت‌بندی و تصویب پروژه‌های پژوهشی خواهد بود.
ماده ۱۰ – تکمیل و مصوب شدن «فرم نیاز پژوهشی»
۱. پس از طی مراحل شناسایی، تعیین سطح و ارزیابی تفصیلی مسأله وفق مواد ۷، ۸ و ۹ این آیین‌نامه، «فرم نیاز پژوهشی» بر اساس الگوی استاندارد مصوب کمیته مسأله‌یابی پژوهشی، توسط دبیرخانه تکمیل می‌گردد.
این فرم مشتمل بر عنوان مسأله، شرح و ابعاد آن، اهداف و دلایل انجام پژوهش، سطح و اولویت مسأله، نوع خروجی مورد انتظار، ذینفعان و مخاطبان پژوهش، انواع منابع و ملاحظات کارفرمایی خواهد بود.
۲. «فرم نیاز پژوهشی» تکمیل‌شده توسط دبیرخانه، جهت تأیید نهایی به معاون پژوهشی مؤسسه ارسال می‌گردد. معاونت پژوهشی موظف است حداکثر ظرف سه روز کاری نسبت به تأیید فرم یا اعاده آن به دبیرخانه با ذکر اصلاحات و ملاحظات لازم اقدام نماید.
۳. «فرم نیاز پژوهشی» پس از تأیید و امضای معاون پژوهشی مؤسسه، ثبت اداری شده و به‌عنوان ورودی رسمی فرآیند معماری و طراحی پژوهش، حسب مورد، به رئیس پژوهشکده و مدیر گروه ذی‌ربط یا متقاضی حمایت از پایان‌نامه ابلاغ می‌گردد. اجرای مراحل بعدی پژوهش منوط به وجود فرم نیاز پژوهشی مصوب خواهد بود.
فصل سوم: معماری پژوهش
ماده ۱۱ – ساختار تیم پژوهش
الف. تشکیل تیم پژوهش
رئیس پژوهشکده مرتبط مکلف است حداکثر ظرف سه روز کاری پس از ابلاغ و ثبت «فرم نیاز پژوهشی»، با توجه به ماهیت مسئله، ظرفیت علمی موجود و نیروی انسانی مورد نیاز، نسبت به تشکیل «تیم پژوهش» اقدام نماید.
ترکیب اعضای تخصصی، ساختار اقدامات، شرح مسئولیت‌ها و نقش هر یک از اعضای تیم، با مشورت مدیر گروه تخصصی ذی‌ربط و مجری پژوهش تعیین، نهایی و ابلاغ می‌گردد.
معاون پژوهشی موظف است حداکثر ظرف دو روز کاری، ترکیب پیشنهادی تیم پژوهش را تأیید نموده یا در صورت لزوم، جهت اصلاح و بازنگری اعاده نماید.
ب. ارکان و نقش‌ها
تیم پژوهش حسب اقتضای هر پروژه می‌تواند دارای نقش‌ها و ارکان زیر باشد:
ب-۱) مجری پژوهش (مسئول علمی پروژه)
ب-۲) اعضای تخصصی تیم پژوهش
ب-۳) ناظر علمی (در صورت تشخیص معاونت پژوهشی یا شورای پژوهشی)
ب-۴) کارفرما / بهره‌بردار نتایج پژوهش
ب-۵) شورای پژوهشی (در موارد کلان، بین‌رشته‌ای یا حساس)
ج. نحوه انتخاب اعضا
اعضای تیم پژوهش بر اساس ابعاد تخصصی موضوع، سطح پیچیدگی، برنامه زمان‌بندی و خروجی‌های مورد انتظار، از میان نیروهای داخلی و در صورت ضرورت، از متخصصان خارجی با تایید شورای پژوهشی انتخاب می‌شوند. به‌کارگیری نیروهای بیرونی منوط به احراز نبود ظرفیت کافی در داخل و تأیید معاونت پژوهشی خواهد بود.
د. فراخوان و تأیید کمیته
در پروژه‌هایی که ماهیت آنها ایجاب می‌کند، جذب مجری یا اعضای تیم پژوهش می‌تواند از طریق فراخوان محدود یا عمومی انجام پذیرد. نتیجه فراخوان و پیشنهاد ترکیب تیم پژوهش، حسب مورد، جهت بررسی و تأیید به شورای پژوهشی یا کمیته ذی‌ربط ارجاع می‌شود.
تبصره. برای طرح‌های زیر ۱۰۰ میلیون تومان، تعیین مجری، ساعات موظف و غیرموظف و سهم موسسه با تایید معاون پژوهشی انجام می‌شود. در ضمن، موضوع، مبلغ به اطلاع شورای پژوهشی رسیده و مصوبه آن نیز دریافت می‌گردد.
ه. مجری بیرونی
در صورت پیشنهاد مجری بیرونی، ترکیب تیم پژوهش به پیشنهاد مجری و پس از بررسی صلاحیت‌های علمی و اجرایی، با تأیید شورای پژوهشی نهایی خواهد شد.
و. سهم و درصد مشارکت
سهم و درصد مشارکت هر یک از اعضای تیم پژوهش (علمی، اجرایی و پشتیبانی) متناسب با حجم مسئولیت، نقش در تولید خروجی و برنامه زمان‌بندی، در ابتدای پروژه تعیین و در اسناد پژوهش ثبت می‌گردد. هرگونه تغییر در درصدها منوط به تأیید معاونت پژوهشی است.
ز. ویژگی‌ها و الزامات تیم پژوهش
تیم پژوهش باید واجد ویژگی‌های زیر باشد:
ز-۱) تناسب تخصص اعضا با مسئله و اهداف پژوهش
ز-۲) توانایی کار بین‌رشته‌ای و مسئله‌محور
ز-۳) تعهد به زمان‌بندی و تحویل خروجی‌های مشخص
ز-۴) رعایت اصول اخلاق پژوهش، محرمانگی و مالکیت فکری
ز-۵) قابلیت تعامل مؤثر با کارفرما و بهره‌برداران نتایج
ماده ۱۲ - تعیین روش‌شناسی پژوهش
۱) انتخاب روش‌شناسی. روش‌شناسی هر پژوهش متناسب با ماهیت مسئله، اهداف پژوهش، نوع خروجی مورد انتظار و سطح کاربردی یا بنیادی پروژه، توسط مجری پژوهش پیشنهاد و در چارچوب «فرم پیشنهاده پژوهشی» تعیین می‌گردد.
۲) بررسی و تأیید روش‌شناسی. روش‌شناسی پیشنهادی پس از بررسی از حیث انسجام علمی، کفایت روش‌ها، امکان‌پذیری اجرایی، زمان‌بندی و تناسب با منابع، توسط رئیس پژوهشکده و در صورت لزوم، ناظر علمی، جهت تصویب به معاونت پژوهشی یا شورای پژوهشی ذی‌ربط ارائه می‌شود.
۳) انواع رویکردهای مجاز. پژوهش‌ها می‌توانند حسب مورد با بهره‌گیری از یک یا ترکیبی از رویکردهای زیر انجام شوند:
الف) کمی
ب) کیفی
ج) آمیخته
د) توصیفی، تحلیلی، تبیینی یا آینده‌پژوهانه
هـ) مطالعات تطبیقی، اسنادی، میدانی، داده‌محور یا سیاست‌پژوهی
انتخاب هر رویکرد باید با توجیه علمی و روش‌شناختی روشن همراه باشد.
۴) داده‌ها و منابع اطلاعاتی. نوع داده‌ها، شیوه گردآوری، منابع اطلاعاتی، ابزارها و روش تحلیل داده‌ها باید به‌طور شفاف در روش‌شناسی پژوهش مشخص گردد. استفاده از داده‌های محرمانه یا محدود، منوط به رعایت الزامات حقوقی، اخلاق پژوهش و اخذ مجوزهای لازم است.
۵) اصلاح روش‌شناسی. هرگونه تغییر اساسی در روش‌شناسی مصوب پژوهش، صرفاً با درخواست مکتوب مجری، ارائه دلایل علمی و تأیید معاونت پژوهشی مجاز خواهد بود.
۶) کنترل کیفیت و اعتبار علمی. روش‌شناسی پژوهش باید به‌گونه‌ای طراحی شود که روایی، پایایی، قابلیت بازتولید نتایج و امکان ارزیابی علمی خروجی‌ها را تضمین نماید. در پروژه‌های حساس یا کلان، تعیین سازوکار کنترل کیفیت یا داوری علمی الزامی است.
۷) انطباق با آیین‌نامه‌ها. روش‌شناسی پژوهش باید با آیین‌نامه‌ها و ضوابط پژوهشی مصوب انطباق کامل داشته باشد. پروژه‌های مشمول این ماده، حسب مورد، مطابق آیین‌نامه پروژه‌های کاربردی تعیین و اجرا خواهند شد.
ماده ۱۳ - تعیین منابع مورد نیاز پژوهش (مالی، انسانی، سخت افزاری و نرم‌افزاری)
الف) منابع مورد نیاز هر پژوهش شامل منابع مالی، نیروی انسانی، تجهیزات سخت‌افزاری و زیرساخت‌ها و ابزارهای نرم‌افزاری، توسط مجری پژوهش و در چارچوب پیشنهاده پژوهشی برآورد و به‌صورت شفاف اعلام می‌گردد.
ب) برآورد منابع باید متناسب با اهداف پژوهش، روش‌شناسی مصوب، برنامه زمان‌بندی، حجم فعالیت‌ها و خروجی‌های مورد انتظار انجام شود و از حیث کفایت، واقع‌بینی و امکان تأمین قابل ارزیابی باشد.
ج) منابع انسانی مورد نیاز پژوهش شامل اعضای تیم پژوهش، مشاوران، ناظران و نیروهای پشتیبان است که نوع تخصص، سطح همکاری و سهم مشارکت آنان باید مطابق ماده (۱۰) این آیین‌نامه مشخص گردد.
د) نیازهای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری پژوهش از جمله تجهیزات تخصصی، زیرساخت‌های فناورانه، پایگاه‌های داده، نرم‌افزارهای تحلیلی و سامانه‌های مورد استفاده، باید به‌طور دقیق احصاء و نحوه تأمین یا دسترسی به آنها مشخص شود.
هـ) تأمین منابع مورد نیاز پژوهش حسب مورد می‌تواند از طریق ظرفیت‌های داخلی، تخصیص بودجه مصوب، استفاده از امکانات مشترک، همکاری با نهادهای بیرونی یا برون‌سپاری بخشی از فعالیت‌ها انجام پذیرد و منوط به تأیید شورای پژوهشی خواهد بود.
و) معاونت برنامه‌ریزی، پشتیبانی و منابع انسانی مکلف است پس از تصویب پژوهش و تأیید برآورد منابع، نسبت به تخصیص واقعی، کامل و به‌موقع منابع مالی و پشتیبانی مصوب اقدام نماید. شروع یا تداوم پژوهش منوط به تحقق عملی تخصیص منابع است. صرف پیش‌بینی، ثبت اعتباری یا اعلام شفاهی، تخصیص محسوب نمی‌شود و در صورت عدم تخصیص منابع در مهلت مقرر، مسئولیت توقف، تأخیر یا عدم تحقق خروجی‌های پژوهش متوجه آن واحد بوده و موضوع به‌عنوان قصور در انجام وظایف محوله تلقی می‌گردد. معاونت پژوهشی مکلف است موارد عدم تخصیص را به‌صورت مستند جهت اتخاذ تصمیم مقتضی به بالاترین مرجع اجرایی مؤسسه یا شورای پژوهشی گزارش نماید و تصمیم مرجع مذکور برای کلیه واحدها لازم‌الاجرا است.
ز) در صورت محدودیت منابع یا بروز تغییرات اساسی در شرایط اجرایی، بازنگری در برآورد منابع با درخواست مستدل مجری پژوهش و پس از بررسی و تأیید شورای پژوهشی مجاز است.
ح) تخصیص، مصرف و نظارت بر منابع پژوهش باید مطابق با ضوابط مالی و اداری مصوب، اصول شفافیت، پاسخگویی و صرفه‌جویی انجام شود و مستندات مربوط در پرونده پژوهش ثبت و نگهداری گردد.
ماده ۱۴ - تهیه و ارائه پیشنهادیه پژوهشی
الف) تیم پژوهش یا متقاضی حمایت از پایان‌نامه، براساس داده‌های گردآوری‌شده، نتایج تعاملات تخصصی و نیاز پژوهشی مصوب، موظف است مدل مفهومی پژوهش شامل فرضیات، متغیرهای اصلی و کنترلی، اهداف، روش‌شناسی منتخب و محدوده اجرایی را تدوین و در قالب «فرم پیشنهادیه پژوهش» درج نماید.
ب) ساختار شکست پروژه باید به‌صورت نظام‌مند شامل تقسیم فازها، مراحل اجرایی، جدول زمان‌بندی (گانت چارت)، تخصیص وظایف میان اعضا، برآورد منابع مصرفی و تعیین شاخص‌های کنترل پیشرفت تهیه شود و به‌صورت شفاف در فرم پیشنهادیه پژوهش منعکس گردد.
ج) پیشنهادیه پژوهش باید حاوی توضیحات کافی درباره شرح خدمات، خروجی‌های مورد انتظار، محصولات علمی یا کاربردی، ابزار سنجش موفقیت، نحوه تحلیل داده‌ها و چگونگی بهره‌برداری از نتایج پژوهش باشد تا ارزیابی و تصویب آن توسط مراجع ذی‌ربط تسهیل شود.
د) مجری یا تیم پژوهش موظف‌اند در تنظیم پیشنهادیه پژوهشی از استانداردهای نگارش علمی، ضوابط اخلاق پژوهش و آیین‌نامه‌های داخلی مصوب پیروی کنند. هرگونه مغایرت با دستورالعمل‌ها، پیش‌داوری یا کم‌دقتی در داده‌های اولیه، موجب ارجاع پیشنهادیه جهت اصلاح و بازنگری خواهد شد.
هـ) پیشنهادیه پژوهش پس از تکمیل، ابتدا به تأیید رئیس پژوهشکده مربوطه و سپس جهت بررسی علمی، مالی و انطباق با سیاست‌های مؤسسه، به معاونت پژوهشی یا شورای پژوهشی ارسال می‌شود. تصویب نهایی، شرط آغاز اجرای پروژه و تخصیص منابع مصوب است.
تبصره. تیم پژوهش می‌تواند با تایید کمیته مساله‌یابی در مراحل تدوین مدل مفهومی، شاخص‌های کلیدی، متدولوژی و غیره از ظرفیت‌های زیر استفاده نماید:
• مرکز نوآوری و آزمایشگاه سیاستی: انجام پیش‌آزمون سیاستی، تحلیل گلوگاه و اعتبارسنجی مدل.
• آموزش و ظرفیت‌سازی: حضور اعضا در کارگاه‌های روش تحقیق یا حوزه‌های فناورانه و تخصصی به منظور ارتقای توسعه مهارت‌های لازم قبل یا حین دوره انجام پژوهش (به شرط ثبت گواهی حضور الزامی است).
فصل چهارم: اجرای پژوهش
ماده ۱۵ – تدارک داده‌ها
الف) تدارک داده‌های مورد نیاز پژوهش می‌تواند حسب ضرورت و نوع پروژه از طریق تشکیل تیم‌های تخصصی یا مشاوره‌ای انجام گیرد. ایجاد چنین تیم‌هایی منوط به تأیید رئیس پژوهشکده مربوطه و اعلام به معاونت پژوهشی است تا با هماهنگی کامل در چارچوب مصوب فعالیت کنند.
ب) تیم پژوهش مجاز است برای گردآوری داده‌ها و انواع اطلاعات مورد نیاز، از طریق دسترسی به بانک‌های اطلاعاتی ملی و بین‌المللی، استفاده از سامانه‌های تخصصی، یا ایجاد ارتباط مستقیم با دستگاه‌های اجرایی و نهادهای مرتبط نسبت به استخراج، صحت‌سنجی و تکمیل داده‌های پژوهش اقدام نماید. در انجام این امور، ارتباط مؤثر با ذینفعان، دستگاه‌های دارنده داده و ناظر علمی الزامی است.
ج) مسئولیت گردآوری، نهایی‌سازی، مستندسازی و اعتبارسنجی جامعیت و دقت داده‌ها بر عهده مجری و تیم پژوهش بوده و صحت علمی داده‌های مورد استفاده باید پیش از ورود به مرحله تحلیل به تأیید ناظر علمی یا رئیس پژوهشکده برسد.
د) داده‌های گردآوری‌شده باید دارای منابع قابل ردیابی، تاریخ به‌روزرسانی، سطح محرمانگی و مجوز دسترسی مشخص باشند. هرگونه استفاده از داده‌های حساس یا محدود منوط به رعایت استانداردهای حفاظتی و حقوقی مؤسسه است.
هـ) در پروژه‌هایی که نیازمند داده‌های برخط یا پایگاه‌های اطلاعاتی خاص هستند، معاونت پژوهشی موظف است شرایط فنی و حقوقی این دسترسی‌ها را تسهیل و پشتیبانی نماید؛ امتناع یا تأخیر در فراهم‌سازی داده‌های مصوب، به منزله قصور در ایفای تعهدات پشتیبانی پژوهش تلقی می‌گردد.
و) دبیرخانه کمیته موظف است حداقل سالی یک‌بار وضعیت نیاز به انعقاد یا تمدید تفاهم‌نامه‌ها با سازمان‌ها و دستگاه‌های دارنده داده، همچنین ضرورت خرید یا تمدید اشتراک (آبونمان) پایگاه‌های اطلاعاتی مورد استفاده پژوهش‌ها را مورد بررسی قرار داده و گزارش مستند آن را جهت تصمیم‌گیری و تصویب نهایی به کمیته مسأله‌یابی پژوهش ارائه نماید.
تبصره – مؤسسه مکلف است در راستای پشتیبانی پایدار از پژوهش‌ها و ارتقای کیفیت تصمیم‌سازی، نسبت به طراحی، ایجاد، تکمیل و نگهداری سامانه‌های یکپارچه آماری، اطلاعاتی، اسناد، قوانین و مقررات اقدام نماید. در این چارچوب:
۱. گردآوری داده‌ها، اخذ اطلاعات پایه، دسترسی به داده‌های رسمی و تعامل با دستگاه‌های دارنده داده، ماهیتاً فرآیندی نهادی، حقوقی و انسانی تلقی شده و باید از مسیرهای رسمی، معتبر و قابل استناد انجام پذیرد.
۲. به‌کارگیری ابزارهای هوش مصنوعی در مرحله گردآوری داده، صرفاً به‌عنوان ابزار پشتیبان و نه جایگزین فرآیندهای رسمی مجاز است.
۳. مؤسسه موظف است برنامه‌ریزی لازم برای توسعه و به‌کارگیری هوش مصنوعی به‌طور ویژه در حوزه‌های پردازش، پالایش، تحلیل، تلفیق، به‌روزرسانی، کشف الگو، استخراج دانش و پشتیبانی تحلیلی از پژوهش‌ها را انجام دهد.
۴. داده‌ها و اطلاعات گردآوری‌شده باید به‌صورت ساخت‌یافته و ماشین‌خوان در سامانه‌ها ثبت شوند تا امکان بهره‌برداری مؤثر از ابزارهای تحلیلی و هوش مصنوعی فراهم گردد.
۵. اختصاص منابع مالی، انسانی، فنی و زیرساختی لازم برای ایجاد و توسعه این سامانه‌ها و ظرفیت‌های پردازش داده و هوش مصنوعی الزامی است و باید در بودجه‌های سنواتی موسسه پیش‌بینی و تخصیص واقعی یابد.
۶. مسئولیت راهبری، سیاست‌گذاری و نظارت بر این سامانه‌ها و کاربردهای هوش مصنوعی در پژوهش، بر عهده معاونت پژوهشی بوده و گزارش پیشرفت آن حداقل سالی یک‌بار به کمیته یا شورای پژوهشی ارائه می‌شود.
ماده ۱۶ – تحلیل، سیاست‌گذاری و ارائه گزارش نهایی پژوهش
۱. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، تفسیر یافته‌ها و استخراج نتایج علمی، پژوهشی و سناریوهای سیاستی، بر اساس متدولوژی مصوب پژوهش، با مسئولیت مجری یا تیم پژوهشی انجام می‌شود و تحت نظارت و ارزیابی داور داخلی و یا خارجی (تعیین‌شده توسط شورای پژوهش) قرار دارد. کلیه نتایج و تحلیل‌ها باید به‌صورت مستند در قالب «گزارش نهایی پژوهش» ارائه گردد.
۲. «گزارش نهایی پژوهش» پس از تأیید داور داخلی و یا خارجی، توسط مجری پژوهش به معاونت پژوهشی ارائه می‌شود تا وفق مقررات، جهت بررسی و اتخاذ تصمیم در دستور کار شورای پژوهش قرار گیرد.
۳. تیم پژوهش می‌تواند در هر مرحله از پیشبرد پژوهش، متناسب با نیاز طرح و با هماهنگی دبیرخانه، از ظرفیت‌ها و سازوکارهای زیر بهره‌مند شود:
۳.۱. آموزش و ظرفیت‌سازی: شرکت در دوره‌ها و کارگاه‌های تخصصی تحلیل داده، روش‌های پیشرفته پژوهش و سیاست‌گذاری؛ ارائه مستندات و سوابق آموزشی اعضای تیم به دبیرخانه الزامی است.
۳.۲. مرکز نوآوری و آزمایشگاه سیاستی: بهره‌گیری از روش‌های نوین تحلیل، مدل‌سازی، طراحی سناریو و استفاده از ابزارهای تحلیلی نوظهور؛ گزارش نحوه استفاده و خروجی‌ها باید به دبیرخانه ارسال و ثبت شود.
۳.۳. ارتباط با ذینفعان و دستگاه‌ها: ارائه یافته‌های اولیه و نتایج تحلیلی به ذینفعان کلیدی، دستگاه‌های اجرایی و خبرگان مرتبط، به‌منظور اعتبارسنجی بیرونی، اخذ بازخورد سیاستی و ارتقای قابلیت اجرایی نتایج پژوهش.
۴. کلیه نشست‌های خبرگی، جلسات نقد و مرور سیاستی، تعاملات با ذینفعان و بازخوردهای دریافتی باید مستندسازی شده و به‌عنوان پیوست، به «گزارش نهایی پژوهش» الصاق و نگهداری شود.
ماده ۱۷ – محتواسازی سیاستی و بازاستخراج خروجی پژوهش
۱. مجری یا تیم پژوهش موظف است نتایج علمی و تحلیلی پژوهش را، پس از نهایی‌شدن، با رویکرد ترجمه پژوهش به سیاست و با هدف افزایش قابلیت بهره‌برداری در تصمیم‌سازی، محتواسازی سیاستی و بازاستخراج خروجی‌ها نماید. این اقدام با لحاظ اولویت‌ها و سطح‌بندی خروجی‌ها که توسط رئیس پژوهشکده مربوطه تعیین می‌شود، انجام می‌پذیرد و ناظر بر تحقق اهداف راهبردی زیر است:
أ. ارتقای اثربخشی سیاستی، تصمیم‌سازی و تنظیم‌گری؛
ب. بهبود میزان تأثیرگذاری عمومی، تخصصی و نهادی نتایج پژوهش.
۲. محتواسازی سیاستی موضوع این ماده می‌تواند حسب ضرورت، در قالب‌هایی نظیر یادداشت سیاستی، بسته سیاستی، سناریوی اجرایی، خلاصه مدیریتی، محتوای ترویجی تخصصی یا سایر قالب‌های مصوب انجام شود.
۳. به‌منظور تحقق اهداف این ماده، برون‌سپاری تخصصی، همکاری‌های راهبردی با واحدها، نهادها یا اشخاص توانمند، و بهره‌گیری از ابزارها و حساب‌های تخصصی هوش مصنوعی مجاز است؛ مشروط بر آنکه:
الف) چارچوب، دامنه و شیوه اجرا قبلا در شورای پژوهشی مربوطه بررسی و تصویب شده باشد؛
ب) مسئولیت علمی، محتوایی و انطباق با سیاست‌ها و اسناد بالادستی کماکان بر عهده مجری یا تیم پژوهش باقی بماند؛
ج) مستندات مربوط به نحوه اجرا و خروجی‌های تولیدشده به دبیرخانه ارائه و ثبت گردد.
ماده ۱۸ – کنترل کیفیت و داوری مستقل
۱. معاونت پژوهشی موظف است کلیه محصولات و خروجی‌های پژوهشی ارائه‌شده، اعم از گزارش‌های پژوهشی، سیاست‌نامه‌ها، بسته‌های سیاستی، محتوای ترویجی تخصصی، پادکست‌ها، گزارش‌های تحلیلی و سایر قالب‌های مصوب را، پیش از تأیید نهایی، در چارچوب فرآیند کنترل کیفیت و داوری مستقل از تیم پژوهش و تحت نظارت شورای پژوهشی مؤسسه مورد ارزیابی قرار دهد.
۲. به‌منظور تحقق داوری مستقل، حداقل یکی از اشخاص زیر، حسب تشخیص و تصویب شورای پژوهشی، به‌عنوان داور تعیین می‌گردد:
الف) داور داخلی واجد صلاحیت که عضو تیم پژوهش نباشد؛
ب) داور خارجی صاحب صلاحیت علمی یا حرفه‌ای؛
ج) نماینده کارفرما یا ذی‌نفع اصلی پژوهش (در صورت اقتضاء ماهیت طرح).
تبصره: داور یا داوران می‌توانند هم‌زمان با تصویب پیشنهادیه پژوهشی تعیین یا در مرحله ارائه خروجی نهایی منصوب شوند.
داور یا داوران موظف‌اند خروجی‌های ارائه‌شده را از حیث کیفیت علمی، انسجام تحلیلی، انطباق با اهداف مصوب، روش‌شناسی، و قابلیت بهره‌برداری سیاستی ارزیابی نموده و نظر مکتوب خود را جهت تصمیم‌گیری به دبیرخانه کمیته ارائه نمایند.
۳. تأیید نهایی خروجی پژوهش توسط معاون پژوهشی، منوط به دریافت گزارش داوری و احراز رفع ملاحظات اعلام‌شده (در صورت وجود) است.
۴. تصویب شورای پژوهشی مبنی بر اختتام طرح پژوهشی، به‌منزله پایان فرآیند پژوهش تلقی می‌گردد. دفتر امور ارتباطات علمی مؤسسه موظف است حداکثر ظرف ده (۱۰) روز کاری نسبت به انجام فرآیند ختم، تسویه و پیگیری امور اجرایی و اداری مرتبط با مجری پژوهش، از جمله پرداخت‌ها و وصول مطالبات، اقدام نماید.
۵. گزارش نهایی پژوهش، نظرات و نتایج داوری، مکاتبات و مستندات مرتبط با کنترل کیفیت، جزو سوابق رسمی طرح پژوهشی محسوب شده و باید به‌صورت کامل در سامانه ترینداک ثبت و نگهداری گردد.
فصل پنجم: ترویج و تجاری سازی
ماده ۱۹ – استخراج انواع محصولات چندرسانه‌ای
اداره تجاری‌سازی یافته‌های پژوهشی (ذیل معاونت پژوهش) موظف است نسبت به استخراج انواع محصولات چندرسانه‌ای از پژوهشهای کنترل کیفی شده با همکاری پژوهشکده‌ها اقدام نماید.
واحد روابط عمومی موظف است نسبت به انتشار و اطلاع‌رسانی کلیه محصولات (غیرمحرمانه) تهیه شده حسب هماهنگی با معاونت پژوهشی اقدام نماید.
ماده ۲۰ - چاپ و انتشار
۱. پژوهشکده‌ها موظف‌اند کلیه خروجی‌ها، دستاوردها و آموخته‌های حاصل از طرح‌های پژوهشی را، علاوه بر بهره‌برداری موردی، در قالب تجربه‌های نهادمند سیاستی مستندسازی نموده و زمینه تعمیم، انتقال و استفاده مجدد از آنها را در سایر پروژه‌ها، برنامه‌ها و فرآیندهای سیاست‌گذاری فراهم آورد.
۲. تجربه‌نگاری و نهادمندسازی موضوع این ماده باید به‌گونه‌ای انجام شود که شامل مستندسازی فرآیندها، تصمیمات کلیدی، چالش‌ها، خطاها، نوآوری‌ها، راه‌حل‌ها و نتایج مؤثر پژوهش بوده و قابلیت تبدیل به الگوها و رویه‌های قابل تکرار را داشته باشد.
۳. به‌منظور تحقق اهداف این ماده، اجرای اقدامات پشتیبان زیر الزامی است:
أ. آموزش و ظرفیت‌سازی نهادی: مستندسازی تجربیات پژوهشی و انتقال آنها از طریق کارگاه‌های آموزشی، نشست‌های بازآموزی، دوره‌های توانمندسازی و مشارکت در رویدادهای مرتبط با نهادمندسازی پژوهش و سیاست‌گذاری؛
ب. استخراج الگوها و ابزارهای قابل تکرار: شناسایی و ترویج الگوهای موفق، توسعه ابزارها، قالب‌ها و چارچوب‌های تجربه‌نگاری و تسهیل‌کننده نهادمندسازی در سطح مؤسسه؛
ت. تعامل با ذینفعان و دستگاه‌ها: انتقال نظام‌مند تجارب و خروجی‌های پژوهش به شبکه ذینفعان، دستگاه‌ها و نهادهای مرتبط، از طریق برگزاری گردهمایی‌های تجربه‌نگاری، نشست‌های تخصصی و تدوین و ارائه گزارش‌ها و بسته‌های سیاستی.
۴. برنامه‌ریزی، اولویت‌بندی و تعیین قالب‌های تجربه‌نگاری و تعمیم نهادی، در چارچوب سیاست‌های مصوب مؤسسه و با هماهنگی کمیته مربوطه انجام می‌پذیرد.
۵. مستندات، الگوها و خروجی‌های تولیدشده در اجرای این ماده، جزو دارایی‌های دانشی مؤسسه محسوب شده و باید در سامانه‌های پیش‌بینی‌شده جهت ذخیره، بازیابی و استفاده مجدد ثبت و نگهداری گردد.
ماده ۲۱ – مدیریت دانش: جذب، ثبت، توسعه و انتشار و تسهیم دانش
۱. مؤسسه موظف است به‌منظور ارتقای یادگیری سازمانی و جلوگیری از اتلاف دانش، نظام مدیریت دانش را با پوشش کامل چرخه جذب، ثبت، توسعه، انتشار و تسهیم دانش در کلیه فعالیت‌ها و طرح‌های پژوهشی مستقر و عملیاتی نماید.
۲. مدیریت دانش موضوع این ماده باید ناظر بر دانش‌های صریح و ضمنی تولیدشده در فرآیندهای پژوهشی، سیاستی، اجرایی و تعاملی بوده و به‌گونه‌ای طراحی شود که دانش فردی، پروژه‌ای و موردی به دانش نهادی و قابل استفاده مجدد تبدیل گردد.
۳. اجزای الزامی نظام مدیریت دانش شامل موارد زیر است:
أ. ۳.۱. جذب دانش: شناسایی، دریافت و بهره‌برداری از دانش‌های تولیدشده درون‌سازمانی و برون‌سازمانی، شامل نتایج پژوهش‌ها، تجارب سیاستی، تعامل با ذینفعان، همکاری‌های علمی، و استفاده از پایگاه‌های داده و منابع دانشی معتبر؛
ب. ۳.۲. ثبت و مستندسازی دانش: ثبت نظام‌مند دانش‌ها، تجارب، تصمیمات کلیدی، روش‌ها، خطاها و درس‌آموخته‌ها در قالب‌های استاندارد و در سامانه‌های مصوب مؤسسه، به‌نحوی که امکان بازیابی، تحلیل و استفاده مجدد از آنها فراهم باشد؛
ت. ۳.۳. توسعه و غنی‌سازی دانش: تحلیل، ترکیب، به‌روزرسانی و ارتقای دانش ثبت‌شده از طریق پردازش‌های تحلیلی، تطبیقی و بین‌رشته‌ای، از جمله با بهره‌گیری از ابزارها و روش‌های نوین، به‌ویژه فناوری‌های هوش مصنوعی؛
ث. ۳.۴. انتشار و تسهیم دانش: انتشار هدفمند و تسهیم دانش در سطوح درون‌سازمانی و برون‌سازمانی، از طریق گزارش‌ها، بسته‌های سیاستی، کارگاه‌ها، شبکه‌های دانشی، سامانه‌های دیجیتال و سایر بسترهای مناسب، متناسب با مخاطبان هدف.
۴. مستندات و خروجی‌های تولیدشده در چارچوب این ماده، به‌عنوان دارایی دانشی مؤسسه تلقی شده و بهره‌برداری، بازتولید و استفاده از آنها در پروژه‌ها و برنامه‌های آتی الزامی است.
۵. برنامه‌ریزی، اولویت‌بندی، تعیین ابزارها و چارچوب‌های اجرایی مدیریت دانش، با هماهنگی کمیته مربوطه و در چارچوب سیاست‌های مصوب مؤسسه انجام می‌پذیرد.
تبصره. تأمین زیرساخت‌های فنی، سامانه‌های اطلاعاتی، منابع انسانی و ابزارهای لازم برای اجرای این ماده، از جمله توسعه و به‌کارگیری سامانه‌های مدیریت دانش و فناوری‌های هوش مصنوعی مرتبط، بر عهده مؤسسه خواهد بود.
ماده ۲۲ – به‌روزرسانی و مدیریت محتوای وب‌سایت‌های فارسی و انگلیسی مؤسسه
۱. روابط‌عمومی موظف است به‌منظور ارتقای شفافیت، مرجعیت علمی، اثرگذاری سیاستی و ارتباط مؤثر با مخاطبان داخلی و بین‌المللی، وب‌سایت‌های فارسی و انگلیسی خود را به‌صورت نظام‌مند، مستمر و مبتنی بر خروجی‌های پژوهشی به‌روزرسانی و مدیریت نماید.
۲. محتوای منتشرشده در وب‌سایت‌های موضوع این ماده باید، متناسب با مخاطبان هدف، شامل موارد زیر باشد:
أ. معرفی، انتشار و بازاستخراج خروجی‌ها و دستاوردهای پژوهشی تأییدشده؛
ب. ارائه محتوای سیاستی، تحلیلی و ترویجی؛
ت. انعکاس فعالیت‌ها، رویدادها، همکاری‌های علمی و تجارب نهادمند مؤسسه در سطح ملی و بین‌المللی.
۳. تولید، ویرایش، ترجمه، بومی‌سازی و به‌روزرسانی محتوای وب‌سایت‌ها می‌تواند حسب ضرورت از طریق برون‌سپاری تخصصی، همکاری‌های راهبردی با واحدها و نهادهای توانمند و بهره‌گیری از ابزارها و حساب‌های تخصصی هوش مصنوعی انجام شود؛ مشروط بر آنکه چارچوب، دامنه و برنامه اجرایی آن در کمیته مربوطه تصویب شده باشد.
۴. مسئولیت انطباق محتوای علمی و سیاستی منتشرشده با خروجی‌های مصوب پژوهش، برعهده تیم پژوهش یا واحد تخصصی ذی‌ربط بوده و مسئولیت مدیریت اجرایی، فنی و ارتباطی وب‌سایت‌ها بر عهده واحدهای تعیین‌شده توسط مؤسسه خواهد بود.
۵. برنامه‌ریزی محتوایی، اولویت‌بندی موضوعات، زمان‌بندی انتشار و تعیین شاخص‌های ارزیابی اثربخشی وب‌سایت‌ها، در چارچوب سیاست‌های مصوب مؤسسه و با هماهنگی کمیته مربوطه انجام می‌پذیرد.
تبصره. تأمین منابع مالی، انسانی، فنی و فناورانه موردنیاز برای اجرای این ماده، از جمله هزینه‌های تولید و ترجمه محتوا، مدیریت فنی وب‌سایت‌ها، زیرساخت‌های نرم‌افزاری و استفاده از ابزارها و حساب‌های تخصصی هوش مصنوعی، بنابه درخواست رئیس روابط عمومی و پس از تصویب در مراجع ذی‌صلاح، بر عهده معاونت برنامه‌ریزی، توسعه مدیریت و منابع است.
فصل ششم: دریافت بازخورد از محصولات و الزامات اجرایی
ماده ۲۳ – فرآیند دریافت، تحلیل و بهره‌برداری از بازخورد
۱. مجری یا تیم پژوهش موظف است مطابق زمان‌بندی مصوب پروژه و یا حسب نظر شورای پژوهشی، نسبت به طراحی، اجرا و مستندسازی فرآیند نظام‌مند دریافت بازخورد از مخاطبان، ذینفعان و کاربران کلیدی خروجی‌های پژوهشی و سیاستی اقدام نماید.
۲. فرآیند دریافت بازخورد موضوع این ماده باید ناظر بر سنجش میزان اثربخشی علمی، سیاستی، اجرایی و ارتباطی خروجی‌ها بوده و نتایج آن در اصلاح، تکمیل و بازاستخراج محتوا و پیشنهادهای سیاستی مورد استفاده قرار گیرد.
۳. به‌منظور اجرای اثربخش این ماده، انجام اقدامات پشتیبان زیر الزامی است:
أ. آموزش و ظرفیت‌سازی: آموزش اعضای تیم پژوهش و واحدهای ذی‌ربط در زمینه روش‌های اخذ، تحلیل و تفسیر بازخورد، شامل روش‌های کیفی، کمی و ترکیبی؛
ب. بهره‌گیری از مرکز نوآوری و آزمایشگاه سیاستی: استفاده از روش‌ها، ابزارها و فناوری‌های نوین تحلیل بازخورد، از جمله داده‌کاوی، تحلیل شبکه‌های اجتماعی، تحلیل گفتمان و سایر روش‌های مبتنی بر فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی؛
ت. تعامل فعال با ذینفعان و دستگاه‌ها: برقراری ارتباط مستقیم، مستمر و هدفمند با مخاطبان سیاستی، تخصصی و اجرایی، از جمله دستگاه‌های ذی‌ربط، و مستندسازی کامل فرآیند دریافت بازخورد.
۴. گزارش تحلیلی بازخورد هر دوره شش‌ماه باید به‌صورت مکتوب و در قالب‌های مصوب، به دبیرخانه و معاونت پژوهشی ارسال شده و به‌عنوان یکی از مبانی پایش اثربخشی، اصلاح مسیر پژوهش و به‌روزرسانی محتواهای سیاستی و ارتباطی مورد استفاده قرار گیرد.
۵. هماهنگی‌های برون‌سازمانی مرتبط با دریافت بازخورد از دستگاه‌ها و نهادهای ملی، حسب مورد و در چارچوب مأموریت‌های مصوب، با همکاری و یا از طریق کمیته ارتباط با وزارت علوم انجام می‌پذیرد.
ماده ۲۴ - پیگیری اجرایی
۱. کلیه فرایندهای اجرایی و اداری پژوهش اعم از انعقاد و پیگیری قراردادهای داخلی و خارجی طرح پژوهشی نظیر وصول مطالبات، امور بیمه و غیره بر عهده معاونت برنامه‌ریزی، توسعه مدیریت و منابع است.
۲. مجری تیم پژوهش صرفا مسئول و ضامن پیشبرد کیفی محتوای پژوهش براساس پیشنهادیه تایید شده شورای پژوهشی است و هیچگونه مسئولیت اجرایی(نظیر پیگیری با کارفرما برای وصول مطالبات، امور بیمه و غیره) ندارد.
۳. پس از تایید اختتام طرح پژوهشی، معاونت برنامه‌ریزی، توسعه مدیریت و منابع موسسه موظف است (فارغ از تسویه با کارفرمای بیرونی و سایر ذینفعان) ظرف 10 روز نسبت به تسویه حساب مالی کامل با مجری پژوهش اقدام نماید.
ماده ۲۵ – کنترل و بروزسانی فرآیندی
۱. انتشار، آرشیو و حذف اسناد فقط توسط اشخاص مجاز تعیین‌شده در دستورالعمل ممکن است و مسئولیت صحت نسخه‌ها بر عهده دبیرخانه پژوهش تایید شده موسسه است.
۲. کلیه مستندات (از جمله طرح پژوهش، داده‌ها، گزارش‌های بازبینی، خروجی‌ها و…) باید با شماره نسخه، تاریخ و وضعیت جاری، بر اساس دستورالعمل کنترل مستندات موسسه مدیریت شود.
۳. هرگونه تغییر در نحوه اجرا، طراحی ابزار، منابع داده و فرآیندهای پژوهش باید با مستندسازی کامل و تایید معاون پژوهشی/حسب ضرورت شورای پژوهش انجام شود.
ماده ۲۶ - مدیریت ریسک و اقدام اصلاحی
۱. شناسایی، ارزیابی و مدیریت ریسک‌های محتمل بر زنجیره ارزش پژوهشی (مانند خطاهای داده، مغایرت نتایج، عدم دستیابی به اهداف زمانی) توسط هر تیم پژوهش الزامی است.
۲. کلیه عدم انطباق‌ها باید ثبت، ریشه‌یابی، و اقدام اصلاحی و پیشگیرانه برای آنها اتخاذ شود.
۳. معاون پژوهشی مسئول رسیدگی و تایید اثربخشی اقدامات اصلاحی می‌باشد.
ماده ۲۷ – ممیزی و بهبود مستمر
۱. ممیزی ادواری (حداقل سالانه) توسط تیم مستقل کیفیت موسسه و در صورت نیاز ممیزان خارجی انجام خواهد شد.
۲. نتایج ممیزی، پایه اصلاح و بروزرسانی ساختار و فرآیندهای پژوهش خواهد بود.
۳. دبیرخانه موظف به اجرای اقدامات بهبود مستمر و گزارش دوره‌ای به مدیریت موسسه است.